10-10-2017

Η αντιμετώπιση των παραμορφώσεων των δακτύλων του ποδιού. Κων/νος Σαρόπουλος, χειρουργός ορθοπαιδικός (ksaropoulos@hotmail.com)

Η αντιμετώπιση των παραμορφώσεων των δακτύλων του ποδιού.
Κων/νος Σαρόπουλος, χειρουργός ορθοπαιδικός (ksaropoulos@hotmail.com
 
 
Οι παραμορφώσεις των δακτύλων του ποδιού είναι μια συχνή κατάσταση που προκαλεί ποικίλου βαθμού κοσμητικές και λειτουργικές διαταραχές και σχετίζεται με σημαντική νοσηρότητα. Συνήθως εμφανίζονται σταδιακά και μπορούν να προκληθούν μετά από τραυματισμό (κατάγματα, θυλακοσυνδεσμικές και μυοτενόντιες κακώσεις), φλεγμονώδη αρθρίτιδα, σακχαρώδη διαβήτη και ανατομικές ή νευρομυϊκές διαταραχές, όπως ανισορροπία μεταξύ εκτεινόντων και καμπτήρων μυών και θέματα μήκους ή κατεύθυνσης μεταταρσίων και δακτύλων. Το κότσι (βλαισός μεγάλος δάκτυλος-Hallux valgus), στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί «Κότσι, μια κοινότατη πάθηση, ενοχλητική το καλοκαίρι, βασανιστική το χειμώνα» (21-06- 2016) είναι η διαταραχή με τη μεγαλύτερη νοσηρότητα και μπορεί να συμβάλλει στο σχηματισμό παραμορφώσεων και στα υπόλοιπα δάκτυλα. Ωστόσο, επώδυνες παραμορφώσεις στα μικρότερα δάκτυλα μπορεί να εμφανίζονται και μεμονωμένα και μπορεί να αφορούν μία ή όλες τις αρθρώσεις . Με τον όρο σφυροδακτυλία εννοείται η παραμόρφωση κάμψης του δακτύλου που δίνει την εντύπωση του σφυριού και αναφέρεται διεθνώς ως hammer toe και αφορά την κεντρική φαλαγγοφαλαγγική άρθρωση, ενώ ως πληκτροδακτυλία (mallet toe) τη μεμονωμένη παραμόρφωση της περιφερικής φάλαγγας (ονυχοφόρου). Στη γαμψοδακτυλία είναι παραμορφωμένες όλες οι αρθρώσεις του δακτύλου, με την μεταταρσοφαλαγγική σε έκταση και τις υπόλοιπες σε κάμψη και πολλές φορές συνυπάρχει με κοιλοποδία. Εάν υπάρχει ανεπάρκεια της πελματιαίας πλάκας ή του πλάγιου συνδέσμου το δάκτυλο μπορεί να υπεξαρθρώνεται, να αποκλίνει στο πλάι ή να εφιππεύει (κλινοδακτυλία- crossover toe), όπως συμβαίνει συχνά σε γυναίκες άνω των 50 ετών ή σε ασθενείς με κότσια, συνήθως στο 2ο δάκτυλο. Το κότσι του ράφτη (bunionette – ξιφολόγχη) αφορά διόγκωση στην κεφαλή του 5ου μεταταρσίου, ανάλογη αυτής του 1ου , που συνήθως οφείλεται σε χρόνιο τραυματισμό της περιοχής (π.χ. στενά παπούτσια- πολύωρη θέση οκλαδόν) ή σε ανατομικές ιδιαιτερότητες που προδιαθέτουν σε μηχανικό ερεθισμό. Οι παραμορφώσεις αυτές μπορεί να υπάρχουν σε όλες τις ηλικίες, συνήθως όμως αρχίζουν μετά την 4η δεκαετία της ζωής, οι γυναίκες τις εμφανίζουν 4-5 φορές συχνότερα από τους άντρες και είναι συχνότερες μετά την ηλικία των 60 ετών. Σπουδαίο ρόλο παίζουν η κατασκευή του ποδιού και η κληρονομική προδιάθεση, επιβαρύνονται από την αύξηση του σωματικού βάρους ενώ τα ακατάλληλα υποδήματα συχνά εμπλέκονται στην έκφραση της παραμόρφωσης. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων υπάρχει πόνος στην άρθρωση ή την προπέτεια της παραμόρφωσης, ενώ ορισμένες φορές δημιουργούνται σκληροδερμίες ή κάλοι λόγω της τριβής είτε στην κορυφή της βλάβης, είτε στην πελματιαία επιφάνεια της ονυχοφόρου φάλαγγας. Ο σχηματισμός τύλων και υπερκερατώσεων προκαλείται από την αυξημένη τοπική πίεση, ενώ μεταξύ των δακτύλων μπορεί να υπάρχουν επώδυνοι μαλακοί κάλοι. Όσο πιο στενά, σκληρά, με λεπτές σόλες και με ψηλό τακούνι είναι τα παπούτσια, τόσο το πρόβλημα επιδεινώνεται, το πόδι απαιτεί περισσότερο χώρο, το παπούτσι στενεύει, προκαλείται πόνος και οι μύες εξασθενούν ανατροφοδοτώντας τον επώδυνο φαύλο κύκλο της παραμόρφωσης. Η θεραπεία αποβλέπει κυρίως στην ελάττωση της πίεσης που ασκείται στο δέρμα, συνήθως αλλάζοντας υποδήματα με άλλα περισσότερο κατάλληλα, τα οποία πρέπει να δοκιμάζονται τις απογευματινές ώρες που το πόδι έχει ήδη ταλαιπωρηθεί. Η περιποίηση των κάλων επίσης συμβάλλει σημαντικά στην προσωρινή ανακούφιση από τον πόνο, όπως και διάφορα βοηθήματα που υποδέχονται την παραμόρφωση αποφορτίζοντάς την, π.χ οι ορθώσεις υποστήριξης της έσω ή της πρόσθιας καμάρας, τα ενθέματα σιλικόνης, οι επιδέσεις, οι ειδικοί νάρθηκες και τα μαλακά μαξιλαράκια για τους κάλους. Στα πρώτα στάδια που η παραμόρφωση είναι ακόμα εύκαμπτη και η άρθρωση κινητή η καταλληλότερη υπόδηση (άνετα υποδήματα με μαλακό δέρμα και χαμηλό τακούνι), τα κρύα επιθέματα, οι ασκήσεις, όπως π.χ. η σύλληψη αντικειμένων από το έδαφος, τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, οι τοπικές εγχύσεις και τα διάφορα ορθοπαιδικά βοηθήματα είναι χρήσιμα, αφού η εξέλιξη της πάθησης δεν είναι πάντα συνεχής αλλά μπορεί να αναχαιτίζεται. Σε μια άκαμπτη όμως παραμόρφωση η βελτίωση της υπόδησης και η λήψη των προαναφερόμενων μέτρων μπορεί να προσφέρει μόνον προσωρινή ανακούφιση. Όταν τα ενοχλήματα παραμένουν, γίνονται συχνότερα ή επιδεινώνονται, τότε η χειρουργική αντιμετώπιση είναι επιβεβλημένη και πρέπει να αποφασίζεται εγκαίρως, καθώς το αποτέλεσμα είναι καλύτερο, όσο η παραμόρφωση δεν έχει προχωρήσει και δεν απαιτούνται οι πολύπλοκοι συνδυασμοί χειρουργικών επεμβάσεων για το παραμορφωμένο πόδι. Συμπερασματικά, οι παραμορφώσεις των μικρότερων δακτύλων του ποδιού είναι συχνές και προκαλούν πόνο και δυσλειτουργία. Αυτές οι παραμορφώσεις είναι μονήρεις ή πολλαπλές, μετατραυματικής αιτίας ή λόγω ιδιοπαθών ή συγγενών παθήσεων και νευρομυϊκών διαταραχών, και μπορεί να προκαλούν χρόνιο πόνο και δυσχέρεια στη βάδιση, διαταράσσοντας την ποιότητα της ζωής. Η χειρουργική ενδείκνυται, εάν παρά τη φαρμακευτική αγωγή, τη φυσικοθεραπεία, τις εγχύσεις, τις παρεμβάσεις στα υποδήματα και τη χρήση ορθώσεων ή ναρθήκων τα ενοχλήματα επιμένουν ή εάν η παραμόρφωση επιδεινώνεται παρεμποδίζοντας την απρόσκοπτη βάδιση και την υπόδηση. Οι επεμβάσεις είναι εξατομικευμένες και αφορούν τα μαλακά μόρια και τις αρθρώσεις, όπως επιμηκύνσεις τενόντων, τενοντομεταφορές, θυλακοπλαστικές, αφαιρέσεις οστεοφύτων, οστεοτομίες, αρθροπλαστικές και αρθροδέσεις που βελτιώνουν τον πόνο και αποκαθιστούν την αισθητική και τη λειτουργικότητα του ποδιού. 
 
Πηγή: Zawn Villines. Hammer toe surgery: What to expect. Medical News Today, October 2017.