17-08-2017

Η βιταμίνη D συνεχίζει να εκπλήσσει θετικά και το 2017!!! (8 άρθρα). Δρ Αχιλ. Ε. Γεωργιάδης, Ρευματολόγος, (myoskeletiko@gmail.com)

Η βιταμίνη D συνεχίζει να εκπλήσσει θετικά και το 2017!!!
 
(8 άρθρα)
 
Δρ Αχιλ. Ε. Γεωργιάδης, Ρευματολόγος, (myoskeletiko@gmail.com)
 
 
 
 
1. Γιατί η βιταμίνη D μετράται σε Διεθνείς μονάδες (IU); 
 
Εχουμε συνηθίσει να χρησιμοποιούμε σαν μονάδες μέτρησης των διαφόρων φαρμάκων τα milligram (mg) ή microgram (mcg). Οι μονάδες αυτές περιγράφουν μια ποσότητα σε μάζα ή όγκο. Αντίθετα η μέτρηση σε διεθνείς μονάδες (International Units= IUs) προσδιορίζει την δύναμη (potency) ή την βιολογική δραστικότητα (biological activity) ενός προϊόντος. Ο τρόπος αυτός μέτρησης χρησιμοποιείται από τους φαρμακολόγους όταν το συγκεκριμένο προϊόν κυκλοφορεί σε περισσότερες από μία μορφές, όπως π.χ. η βιταμίνη D που κυκλοφορεί σαν εργοκαλσιφερόλη (D2) και χοληκαλσιφερόλη (D3). Κάθε μία όμως από αυτές τις μορφές βιταμίνης D έχει διαφορετική βιολογική δραστικότητα. Συνεπώς εάν χρησιμοποιήσουμε σαν μονάδα μέτρησης τις διεθνείς μονάδες (IUs), έχουμε την δυνατότητα να συγκρίνουμε τις δύο αυτές μορφές με ακρίβεια.
Η πρώτη εφαρμογή της χρήσης των Διεθνών Μονάδων για την βιταμίνη D, καθορίστηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το 1931. Το 1949 όμως όταν κατορθώθηκε η παραγωγή της βιταμίνης D3 στο εργαστήριο, η μέτρησή της έγινε δυνατή και σε mcg ή μg. Στις ημέρες μας σε άλλες χώρες χρησιμοποιούν τις IUs και σε άλλες τα mcg. H αντιστοιχία είναι 1 IU = 0.025 mcg.
Μια ακόμη παραδοξότητα της βιταμίνης D.
Πηγή = John Cannell, MD. Why is vitamin D continuing to be measured in international units? The Vitamin D Council Blog & Newsletter, October, 2017.
 
2. Βιταμίνη D και μακροβιότητα. Καινούργια στοιχεία!
 
Η βιταμίνη D έχει συνδεθεί σε παλαιότερες μελέτες με την μακροβιότητα με θετικό τρόπο. Το μειονέκτημα των μελετών αυτών  ήταν ότι τα στοιχεία τους ήταν αθροιστικά και πληθυσμιακά και όχι εξατομικευμένα. Μια καινούργια προοπτική μελέτη που συγκέντρωσε εξατομικευμένα στοιχεία 7 πληθυσμιακών ομάδων από διαφορετικά μέρη της Ευρώπης δημοσιεύθηκε στο PLoS One πρόσφατα (2/2017) και αφορούσε 26.916 άτομα μέσης ηλικίας 61,6 ετών από τα οποία το 58% ήταν γυναίκες. Η μέση συγκέντρωση 25(OH)D3 στο αίμα στα άτομα αυτά ήταν 53,8 nmol/L (21,6 ng/ml). Ο χρόνος  παρακολούθησης διήρκεσε κατά μέσο όρο 10,5 χρόνια. 
Συγκριτικά με αυτούς που παρουσίασαν συγκεντρώσεις 25(ΟΗ)D3 από 75 έως 99,99 nmol/L, η προσαρμοσμένη αναλογία κινδύνου για θνησιμότητα στις υπόλοιπες ομάδες διαμορφώθηκε ως εξής: α) Για την ομάδα από 40 έως 49,99 nmol/L 25(ΟΗ)D3 ήταν 1.15(1,00-1,29), β) για την ομάδα από 30 έως 39,99 nmol/L 25(ΟΗ)D3 ήταν 1.33 (1,16-1,51), γ) και για την ομάδα κάτω από 30 nmol/L 25(OH)D3 ήταν 1,67 (1,44-1,89). Αντίστοιχα αποτελέσματα έδωσε και η θνησιμότητα από καρδιαγγειακά προβλήματα, ενώ δεν παρουσιάσθηκε γραμμική αύξηση της θνησιμότητας από καρκίνο και χαμηλών συγκεντρώσεων βιταμίνης D.
Τα αποτελέσματα αυτά, σύμφωνα με τους ερευνητές, δικαιολογούν την ταξινόμηση του πληθυσμού  ανάλογα με τα επίπεδα της βιταμίνης 25(OH)D3 στο αίμα και την προσπάθεια διόρθωσης αυτών που παρουσιάζουν ανεπάρκεια ή έλλειψη της βιταμίνης D.
Πηγή = Gaksch M.,  et al. Vitamin D and mortality: Individual participant data meta-analysis of standardized 25-hydroxyvitamin D in 26916 individuals from a European consortium. PLoS One. 2017 Feb 16;12(2):e0170791. doi: 10.1371/journal.pone.0170791. eCollection 2017.
 
3. Βιταμίνη D και Κεφαλαλγία. Μια απρόσμενη συσχέτιση!
 
Φινλανδοί ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Kuopio, ανέλυσαν το ιστορικό 2601 ασθενών, κυρίως ανδρών,  ηλικίας από 42 έως  60 ετών για αναζήτηση χρόνιας κεφαλαλγίας. Για να αξιολογηθεί μια κεφαλαλγία έπρεπε να ήταν συχνή, είτε κατά τη διάρκεια της εβδομάδας είτε κατά την διάρκεια της ημέρας. Από αυτούς οι 250 (9,6%) παρουσίαζαν κεφαλαλγίες και  ο μέσος oρος της συγκέντρωσης της βιταμίνης D στον ορό τους ήταν 43,4 nmol/L (SD 18.9, min-max 7.8–136.1 nmol/L) δηλαδή κάτω των 10 ng/ml, δηλαδή παρουσίαζαν σημαντική ανεπάρκεια. Οσοι από αυτούς παρουσίαζαν συχνούς πονοκεφάλους είχαν μέσον όρο βιταμίνης D 38,3 nmol/L, ενώ οι υπόλοιποι παρουσίαζαν μεν κεφαλαλγία αλλά η συχνότητα των κρίσεων ήταν λιγότερο έντονη από τους προηγούμενους και ο μέσος όρος της βιταμίνης D σε αυτούς ήταν 43,0 nmol/L. Η διαφορά, σύμφωνα με τους ερευνήτες, ήταν στατιστικά λίαν σημαντική στο επίπεδο του p 0,001. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D είναι συμβατά με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κεφαλαλγιών στους άνδρες.
Πηγή= Virtanen J., et al. Low serum 25-hydroxyvitamin D is associated with higher risk of frequent headache in middle-aged and older men. Scientific Reports 7, Article number: 39697, 2017.
 
4. Χρόνια οσφυαλγία και βιταμίνη D.
 
Πρόσφατα ερευνητές μελέτησαν τα επίπεδα της βιταμίνης D σε 250 ασθενείς με χρόνια οσφυαλγία, σε 177 ασθενείς με υποξεία οσφυαλγία και σε 248 άτομα που δεν παρουσίαζαν κάποιο πόνο στην περιοχή της μέσης. Η μέτρηση των επιπέδων άρχισε τον Νοέμβριο του 2016 και τελείωσε τον Ιανουάριο του 2017. Για την αξιολόγηση της έντασης της οσφυαλγίας χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα VAS και για την αξιολόγηση της λειτουργικότητας το Modified Oswestry Disability Questionnaire (MODQ),
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μέση τιμή της βιταμίνης D στις διάφορες ομάδες ήταν: α) στην ομάδα της χρόνιας οσφυαλγίας 20.36 (±12.56), στην ομάδα της υποξείας οσφυαλγίας 21.42 (±13.20) και στην ομάδα των φυσιολογικών ατόμων  20.84 (±6.93) ng/ml.
Ομως στα άτομα με χρόνια οσφυαλγία η πιθανότητα να παρουσιάσουν σοβαρή ανεπάρκεια βιταμίνης D δηλαδή (16 ng/ml) ήταν 8.79 φορές μεγαλύτερη από τα άτομα χωρίς οσφυαλγία (OR: 8.79; p0.001).
Ενώ στα άτομα με υποξεία οσφυαλγία η πιθανότητα να παρουσιάσουν σοβαρή ανεπάρκεια βιταμίνης D δηλαδή (16 ng/ml) ήταν 5.16 φορές μεγαλύτερη από τα άτομα χωρίς οσφυαλγία (OR: 6.16; p0.001).
Οσον αφορά την λειτουργικότητα όσο μικρότερα ήταν τα επίπεδα της βιταμίνης D, τόσο η λειτουργικότητα ήταν μικρότερη (p=0.005), αλλά μόνο στους ασθενείς με χρόνια οσφυαλγία.
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι θα πρέπει να υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των επιπέδων της βιταμίνης D στο αίμα και της έντασης της χρόνιας και υποξείας οσφυαλγίας.
Πηγή: Panwar A., et al. Prevalence of vitamin D deficiency in chronic and subacute low back pain patients in India: a triple-arm controlled study. C Clin Rheumatol. 2017 Aug 25. doi: 10.1007/s10067-017-3798-z
 
5. Γαλακτερά και Οστεοπόρωση. Καινούργια και ανατρεπτικά ευρήματα!
 
Παλαιότερες μελέτες έχουν δείξει ότι κάποια από τα γαλακτερά βελτιώνουν την οστική μάζα στους ενήλικες μέσης ηλικίας.
Ευρήματα από την γνωστή μελέτη του Framingham αναλύθηκαν από Αμερικανούς ερευνητές σε μια προσπάθεια να δούν εάν το γάλα, το τυρί, το γιαούρτι και οι συνδυασμοί τους, μετά απο συνεχή χορήγηση 4 περίπου ετών, επιδρούν στη οστική μάζα της σπονδυλικής στήλης, του τροχαντήρα και του ισχίου από μόνα τους ή απαιτείται η παρουσία συμπληρωμάτων βιταμίνης D στους υπερήλικες (67-93 ετών) για να δράσουν. Τα άτομα που έλαβαν μέρος στην μελέτη ήταν 698, άνδρες και γυναίκες και η μέση ηλικία τους ήταν 75 ετών. Ο μέσος όρος λήψης βιταμίνης D σε αυτούς που ελάμβαναν ήταν 591 IU/ημέρα ενώ στους άλλους ήταν 184 IU/ημέρα. 
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι εάν κάποιο άτομο ηλικίας πάνω από 65 ετών δεν λάβει βιταμίνη D, σε ικανοποιητική δόση, τότε το γάλα, το τυρί και το γιαούρτι και όλοι οι συνδυασμοί γαλακτερών δεν βοηθούν στην διατήρηση ή την βελτίωση της οστικής μάζας τόσο στην ΟΜΣΣ όσο και στο ισχίο.
Πηγή= Sahni S., et al. Dairy Intake Is Protective against Bone Loss in Older Vitamin D Supplement Users: The Framingham Study. J Nutr. Published online March 1, 2017
 
6. Θα αποφασίσουν επιτέλους ποια είναι η  σωστή  καθημερινή δόση της βιταμίνης D;
 
Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν μεγάλες αντιγνωμίες μεταξύ των  ερευνητών αλλά και μεταξύ των διαφόρων διεθνών οργανισμών στο θέμα: Ποια είναι η σωστή καθημερινή δόση που πρέπει κανείς να προσλαμβάνει για να διατηρούνται τα επίπεδα της βιταμίνης D του οργανισμού του σε «φυσιολογικά πλαίσια», εντός ή εκτός παρενθέσεων.
Η τελευταία άποψη των περισσοτέρων είναι ότι 800 UI βιταμίνης D την ημέρα, από οποιαδήποτε πηγή,  είναι αρκετές όπως επιμένει χρόνια τώρα το Institut of Medicine.
Πρόσφατα μια ομάδα ερευνητών από το Metabolism Unit στο Division of Endocrinology του Creighton University School of Medicine στην Omaha, Nebrasca των ΗΠΑ, παρουσίασε μια μελέτη στο συνέδριο ENDO 2017, στο Orlando, που ανατρέπει αυτή την άποψη.
Σύμφωνα με αυτούς η τιμή 800 UI, προέκυπτε διότι τα περισσότερα εργαστήρια χρησιμοποιούσαν την παλαιά ανοσολογική μέθοδο προσδιορισμού της βιταμίνης D (DiaSorin S.p.A., Salugia, Italy) και όχι την καινούργια (Liquid chromatography tandem-mass spectrometry (LC-MS/MS). 
Εφάρμοσαν λοιπόν ακριβώς το ίδιο πρωτόκολλο που είχε εφαρμοσθεί και είχε δώσει το νούμερο 800 IU, στον ίδιο αριθμό ασθενών και για το ίδιο χρονικό διάστημα, τόσο με την παλαιά όσο και με την καινούργια μέθοδο και το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό. Η παλαιά μέθοδος προσδιορισμού έδωσε μέσο όρο 800 IU και η καινούργια 400 IU. 
Εχω την εντύπωση ότι θα πρέπει κάποτε να σοβαρευτούμε. Οι άνθρωποι δεν είναι μηχανές που να θέλουν κάθε τόσο τόσα κιλά λάδι για να δουλέψουν σωστά. Καθε ένας είναι διαφορετικός διότι έχει διαφορετικό γονιδιακό υπόστρωμα πάνω στο οποίο επιδρούν διαφορετικοί εξωγενείς παράγοντες.
Εάν όλοι αποφασίσουμε, που ακόμη δεν έχουμε αποφασίσει, ποιο είναι το φυσιολογικό επίπεδο που πρέπει να ευρίσκεται η συγκέντρωση της βιταμίνης D στο αίμα μας (>30 ng/ml), τότε η δόση της βιταμίνης D που θα χορηγήσουμε στον κάθε άνθρωπο θα εξαρτάται από την επαρκή κάλυψη αυτού του στόχου. Η λογική του Treat to Target είναι η μόνη θεραπευτική μέθοδος που πρέπει να εφαρμόζεται τουλάχιστον για την βιταμίνη D.
Πηγή = Gallaher et al. Estimation of the Recommended Daily Allowance (RDA) for Vitamin D Intake Using Serum 25 Hydroxyvitamin D Level of 20ng/Ml As the End Point, May Vary According to the Analytical Measurement Technique Used. Presented at ENDO 2017. OR07-
 
 
 
7. Πόσο συχνή είναι η ανεπάρκεια της βιταμίνης D στις ηλιόλουστες χώρες της Νότιας Ευρώπης; 
 
Εχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που είχαμε τονίσει ότι η ανεπάρκεια της βιταμίνης D στις χώρες γύρω από την Μεσόγειο Θάλασσα δεν είναι κάτι το ιδιαίτερα σπάνιο. Μελέτες προερχόμενες από διάφορες μεσογγειακές χώρες είχαν επιβεβαιώσει το συγκεκριμένο εύρημα. Πολλές ερμηνείες έχουν δωθεί έκτοτε αλλά καμμία από αυτές δεν ερμηνεύει πλήρως το φαινόμενο (1).
Μετά την επιτέλους θετική απόφαση του ΕΟΠΠΥ να καλύπτει οικονομικά την μέτρηση της 25(ΟΗ)D3, οι Ελληνες γιατροί και οι ασθενείς τους, «έπεσαν από τα σύννεφα», όταν διαπίστωσαν ότι ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων πάσχουν από σημαντική ανεπάρκεια της βιταμίνης D. Οι περισσότεροι το απέδωσαν σε πρόβλημα που οφείλεται στην ανεπάρκεια των εργαστηρίων μας, που δεν δουλεύουν καλά και δεν είναι αξιόπιστα. Δυστυχώς μια πολύ πρόσφατη μελέτη (11/2017) ήρθε να τους διαψεύσει (2).
Πρόκειται για μια μελέτη ανασκόπησης που περιλαμβάνει 107 άρθρα που καλύπτουν 630,093 άτομα και έγινε από Ελληνες και ξένους ερευνητές και αφορά τα επίπεδα της βιταμίνης D στις χώρες: Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα, Μάλτα, Κύπρο, Τουρκία και Ισραήλ. Η ανασκόπηση διαχώρισε τα άτομα ανάλογα με την ηλικία τους, τα επίπεδα της βιταμίνης D στο αίμα τους, την εποχή του έτους που ελήφθει το δείγμα, την μέθοδο προσδιορισμού της βιταμίνης D και άλλους παράγοντες και μετά την συστηματική ανάλυση και σύγκριση όλων αυτών διαπιστώθηκε ότι το 27% των Νοτίων Ευρωπαίων πάσχουν από ανεπάρκεια της βιταμίνης D, δηλαδή επίπεδα βιταμίνης D κάτω των 20 ng/ml (50 nmol/l). Το εντυπωσιακό είναι ότι περίπου το 10% από αυτούς έχουν επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα τους κάτω από 10 ng/ml (25 nmol/l).
Τα ευρήματα αυτά, τα οποία όπως τονίσαμε στην αρχή δεν είναι πρωτοφανή, θα πρέπει, τουλάχιστον εμάς στους Ελληνες, να μας αφυπνίσουν και αφενός να μας ωθήσουν να μετράμε συστηματικά την βιταμίνη D αίμα, ανεξάρτητα από την ηλικία και αφετέρου να θεραπεύουμε την πιθανή ανεπάρκεια της βιταμίνης D όταν υπάρχει με συμπληρώματα και να μην στηριζόμαστε στον ήλιο και το καλό μας κλίμα για να μας λύσει και αυτό το πρόβλημα.
 
Πηγή: 
 
1. Αχιλ. Γεωργιάδης και Ε. Γεωργιάδης. Βιταμίνη D. H ερμηνεία ενός γρίφου. Εκδ. Dandelion. Αθήνα 2017. 
 
2. Manios Y, Moschonis G, Lambrinou CP, Tsoutsoulopoulou K, Binou P, Karachaliou A, Breidenassel C, Gonzalez-Gross M, Kiely M, Cashman KD. A systematic review of vitamin D status in southern European countries. Eur J Nutr.2017 Oct 31. doi: 10.1007/s00394-017-1564-2.
 
 
 
 
8. Η βιταμίνη D μειώνει την δραστηριότητα των μικροβίων στο αναπνευτικό σύστημα. 
 
 
Στην εσωτερική  επιφάνεια της τραχείας υπάρχει ένα λεπτό υγρό στρώμα το οποίο προστατεύει τις αναπνευστικές οδούς από την ανάπτυξη μικροβίων (airway surface liquid (ASL)). Το στρώμα αυτό περιέχει σε μεγάλο ποσοστό  αντιμικροβιακά πεπτίδια τα οποία συμμετέχουν στην ανοσολογική άμυνα του οργανισμού σαν τμήμα της έμφυτης (innate) ανοσίας του και σκοπό έχει να εξουδετερώνει τα εξωγενή βλαπτικά μικρόβια. Οποιαδήποτε διαταραχή αυτού του στρώματος  θα οδηγήσει σε λοίμωξη.
Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν δημοσιευθεί πολλά άρθρα που έχουν αποδείξει ότι η ανεπάρκεια της βιταμίνης D οδηγεί σε αύξηση των αναπνευστικών λοιμώξεων και ότι η αποκατάσταση των επιπέδων της σε φυσιολογικά πλαίσια μειώνει την συχνότητα τους. Η παθοφυσιολογική ερμηνεία όμως αυτής της προστατευτικής δράσης δεν είναι ακόμη διευκρινισθεί. 
Πρόσφατα (Σεπτ 2017) ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Iowa στις ΗΠΑ, αφού χορήγησαν 1000 IU μονάδες βιταμίνης D σε 105 ασθενείς κατά την διάρκεια μονοκεντρικής, τυχαιοποιημένης διπλής τυφλής μελέτη, για ένα διάστημα 90 ημερών, διαπίστωσαν, ότι η αντιμικροβιακή δυνατότητα του υγρού προστατευτικού στρώματος της τραχείας αυξήθηκε εντυπωσιακά, μόνον όμως στα άτομα που δεν κάπνιζαν.
Τα ευρήματα αυτά αποδεικνύουν ότι πιθανόν αυτός να είναι ο ανοσολογικός προστατευτικός μηχανισμός που ενισχύει η βιταμίνη D και εμποδίζει την εκδήλωση αναπνευστικών λοιμώξεων.
 
Πηγή = Buonfiglio L., et al. Effect of vitamin D 3 on the antimicrobial activity of human airway surface liquid: preliminary results of a randomised placebo-controlled double-blind trial. BMJ Open Resp Res 2017;4:e000211. doi:10.1136/ bmjresp-2017-000211